13 czerwca 2025 r., na zaproszenie Wicemarszałkini Senatu Magdaleny Biejat oraz Posłanki Doroty Olko, wzięliśmy udział w konsultacjach społecznych nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Konsultacje odbyły się w Domu Literatury w Warszawie, a najważniejsze postulaty KwP odnośnie do nowelizacji przedstawił prezes Dawid Mateusz:

• Osobny rozdział ustawy: prawa i ochrona twórców, animatorów, NGO i środowisk oddolnych

W ustawie musi się znaleźć miejsce na realną ochronę i prawa twórców, artystów, animatorów, NGO i inicjatyw oddolnych – nie tylko instytucji.

• Minimalne stawki dla twórców – także w NGO i instytucjach

W ramach każdej dotacji (MKiDN, samorządowej, miejskiej i innych grantów) muszą zostać jasno określone minimalne stawki wynagrodzenia dla twórców –wzorem krajów skandynawskich i innych państw zachodnich. Zasada powinna być prosta: „Otrzymujecie transfer pieniędzy publicznych – ale tylko pod warunkiem zachowania godnych standardów i uczciwego traktowania twórców”. Kto nie spełnia tych wymagań, powinien być wykluczony z możliwości otrzymywania środków publicznych. W Danii stawki dla początkujących poetów wynoszą mniej więcej 5000 koron, czyli ponad 2800 zł. Zakładamy, że nasze państwo stać na zapewnienie honorarium 1000 zł za spotkanie autorskie, a także pokrycie diety i noclegu.

• Jawność finansowania i pełny dostęp do informacji

Domagamy się transparentności wszystkich transferów pieniężnych w kulturze – kto, ile i za co otrzymał oraz jak te środki rozdysponował. Postulujemy utworzenie publicznej bazy stawek i honorariów, obowiązek raportowania przez każdego beneficjenta pieniędzy publicznych.

• Udział twórców i NGO w ciałach decyzyjnych oraz stałe programy wsparcia

Twórcy i NGO powinni mieć realny wpływ na decyzje – poprzez zasiadanie w radach, komisjach, programach wsparcia, współdecydowanie o kształcie polityki kulturalnej. Stałe, dedykowane fundusze dla poezji, literatury niszowej, debiutantów i nowych form.

• NGO jako równorzędni partnerzy, a nie tylko podwykonawcy

NGO i środowiska oddolne muszą mieć status współgospodarzy i współdecydentów kultury, nie tylko grantobiorców realizujących cudzą wizję. Organizacje trzeciego sektora w całej Europie stanowią podstawę społeczeństwa obywatelskiego, w prawie polskim wciąż są traktowane jako organizacje drugiej albo i trzeciej kategorii.

Prezes KwP przekazał również Pani Posłance Olko i Pani Wicemarszałkini Biejat (oraz egzemplarz dla Pani Posłanki Gosek-Popiołek) projekt kompleksowego modelu mecenatu państwowego nad poetami przed debiutem. Na ten moment jesteśmy jedynym z dwóch krajów europejskich, gdzie nie istnieje absolutnie żaden mecenat państwowy nad poezją. Drugim takim państwem jest Albania.

Wszystkie zebrane podczas spotkania uwagi i propozycje zostaną przez Panią Wicemarszałkinię i Panią Posłankę przesłane do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kultura musi być oparta na równości, jawności i realnym partnerstwie – bez uprzedmiotowiania twórców. Nowoczesna ustawa o kulturze to taka, która chroni najsłabszych, daje im głos i godne warunki pracy.